Khi nhắc đến nước Đức, người ta không chỉ nghĩ đến một cường quốc kinh tế của châu Âu mà còn ấn tượng mạnh với những nét văn hoá rất đặc trưng của con người nơi đây. Người Đức nổi tiếng với sự thẳng thắn trong giao tiếp, nghiêm túc và đúng giờ trong công việc, tính tự lập gần như tuyệt đối trong cuộc sống, cùng với một nét văn hoá đặc biệt: sự im lặng đúng lúc.

Những đặc điểm này tạo nên một xã hội kỷ luật, hiệu quả nhưng cũng khiến nhiều du học sinh và người nước ngoài không khỏi bỡ ngỡ khi mới tiếp xúc. Việc hiểu rõ các nét văn hoá ấy là chìa khóa quan trọng giúp mỗi người dễ dàng hòa nhập và thích nghi khi học tập, làm việc tại Đức. Khi mới tới Đức, nhiều người (đặc biệt là du học sinh hay người mới định cư) thường gặp “cú sốc văn hoá” khá rõ. Dưới đây là những “cú sốc” phổ biến nhất:

1, Đúng giờ khi du học nghề tại Đức nghĩa là gì?

Người Đức cực kỳ coi trọng sự đúng giờ – đây được xem là một nét văn hoá tiêu biểu của họ.Đúng giờ nghĩa là đến sớm. Ở Đức, “đúng giờ” không chỉ là thói quen mà gần như là một chuẩn mực xã hội. Tuy nhiên, với nhiều du học sinh Việt Nam, đây là một trong những cú sốc văn hoá đầu tiên khi đặt chân sang Đức

Một vài nguyên tắc ngầm về giờ giấc mà bạn sẽ nhanh chóng nhận ra:

• Đi học nghề, đi thực hành tại doanh nghiệp, đi làm thêm, đi họp…
  → Đến sớm 5–10 phút được coi là lịch sự.
• Đến đúng giờ ghi trên giấy mời
  → Thường bị xem là “vừa sát sườn”, không phải lúc nào cũng được đánh giá cao.
• Đến muộn dù chỉ 1–2 phút, nhất là nhiều lần lặp lại
  → Bạn sẽ cần giải thích, xin lỗi nghiêm túc; nếu trong doanh nghiệp, việc này có thể bị ghi nhận như một điểm trừ về thái độ.

Ở Việt Nam, trễ vài phút nhiều khi vẫn được thông cảm, nhất là với những buổi học hay lịch hẹn không quá “trang trọng”. Nhưng khi du học nghề tại Đức, bạn sẽ nhanh chóng thấy rằng tôn trọng thời gian chính là tôn trọng người khác và công việc chung. Ban đầu có thể căng thẳng, và khi quen được nhịp này, bạn sẽ:

• Dễ sắp xếp lịch học, lịch thực tập, lịch làm thêm.
• Ít gặp cảnh “chạy nước rút”, vội vàng, trễ tàu.
• Được đánh giá là người nghiêm túc, đáng tin cậy.

2, Người Đức rất thẳng thắn và nghiêm túc

Người Đức luôn nói thẳng vào vấn đề rằng và ít dùng lời khen khi giao tiếp. Hơn nữa, họ sẽ thẳng thắn góp ý trực tiếp khi đưa ra lời nhận xét ví dụ như “Bài này chưa đạt yêu cầu”, “Bạn đến muộn, điều này tôi không chấp nhận được”,… Những lời nói thẳng không kiêng dè, họ nói trực tiếp, đi thẳng vào vấn đề, ít vòng vo hay nói giảm nói tránh. Vì vậy, đôi khi người Việt mới sang Đức có thể cảm thấy “lạnh” hoặc “khó gần”, nhưng thực ra đó là sự trung thực và tôn trọng thời gian.

• Nghiêm túc trong công việc: Người Đức làm việc theo kế hoạch rõ ràng, đúng quy trình, đúng giờ và rất coi trọng trách nhiệm cá nhân. Việc riêng – việc chung được tách bạch, ít cảm tính.
• Góp ý thẳng là điều bình thường: Khi họ góp ý hay phê bình, mục đích thường là để cải thiện hiệu quả công việc chứ không mang ý công kích cá nhân.

Trong môi trường du học nghề tại Đức, nếu bạn học được cách:

• Nghe góp ý mà không lập tức tự ái.
• Hỏi lại rõ ràng khi chưa hiểu.
• Cảm ơn khi được chỉ ra lỗi sai.

thì chỉ sau một thời gian ngắn, thầy cô, người hướng dẫn và đồng nghiệp sẽ nhìn nhận bạn là người chuyên nghiệp, trưởng thành, rất khác với hình ảnh “du học sinh mới sang còn bỡ ngỡ”. Vì vậy khi hiểu được điều này sẽ giúp bạn đỡ sốc văn hoá, giao tiếp hiệu quả hơn và được đánh giá là chuyên nghiệp.

>>> Xem thêm: Ngành điều dưỡng tại Đức: Nhu cầu nhân lực, thu nhập và cơ hội phát triển – PSI GROUP

3, Tự lập gần như tuyệt đối

Ở Đức, tính tự lập được xây dựng từ rất sớm:

• Trẻ em tự đi học, tự sắp xếp thời gian, tự chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình ở mức phù hợp tuổi.
• Cha mẹ hướng dẫn, gợi ý, đặt giới hạn – nhưng không bao bọc, không làm hộ hết.
• Người lớn hạn chế nhờ người khác việc mình có thể tự làm, và ngược lại cũng không can thiệp vào chuyện của người khác nếu không được nhờ.

Với du học sinh, đặc biệt là du học nghề tại Đức, điều này thể hiện rõ trong từng khâu:

• Tự đi đăng ký nhà ở, đăng ký cư trú, mở tài khoản ngân hàng, xin bảo hiểm, gia hạn giấy tờ…
• Tự đọc mail của trường và doanh nghiệp, tự hỏi lại khi không hiểu, tự book lịch hẹn với cơ quan nhà nước.
• Tự tìm hiểu quy định về việc làm thêm, hợp đồng lao động, thuế, bảo hiểm…

Không có chuyện “có người quen lo hộ” hay “trung tâm làm hết, mình chỉ việc đi học”. Có hỗ trợ hay không là một chuyện; còn người chịu trách nhiệm cuối cùng cho hồ sơ, giấy tờ, cuộc sống của bạn ở Đức vẫn là chính bạn.

Vì vậy, khi nói đến du học nghề tại Đức, cần xác định rõ:

• Tự lập không phải ưu điểm để khoe, mà là yêu cầu tối thiểu để tồn tại và phát triển.
• Ai sớm chấp nhận điều đó sẽ bớt sốc hơn, trưởng thành nhanh hơn, và ít bị “lạc trôi” trong hệ thống hành chính – pháp lý ở Đức.

Chính vì vậy, ở Đức tự lập không phải ưu điểm – mà là tiêu chuẩn sống. Ai thích nghi được sẽ trưởng thành rất nhanh. Đối với du học sinh hoặc người đi làm lựa chọn Đức để sinh sống và học tập, làm việc, thời gian đầu có thể khó khăn nhưng nếu thích nghi được sẽ là một môi trường tốt để phát triển.

4, Im lặng là bình thường đối với văn hoá người Đức

Im lặng không có nghĩa là khó chịu Người Đức thoải mái. Vì khi không cần thiết, họ không nói chuyện xã giao cho có. Im lặng được xem là bình thường, thậm chí là lịch sự. tôn trọng không gian riêng. Với nhiều bạn Việt Nam, nhất là những người quen tiếng cười nói rộn ràng, các buổi tụ tập náo nhiệt, việc du học nghề hay làm việc tại Đức có thể mang đến một cú sốc khác: mọi thứ… yên tĩnh quá.

Trong không gian công cộng:

• Trên tàu điện, xe buýt, thang máy, phòng chờ – mọi người thường nói chuyện rất nhỏ, hoặc không nói chuyện với người lạ.
• Việc bật loa ngoài điện thoại, nói chuyện lớn tiếng, cười ầm ĩ bị xem là thiếu tôn trọng người xung quanh.
• Ít ai chủ động “bắt chuyện cho vui”, trừ khi có lý do cụ thể.

Đối với người Đức (và nhiều nước châu Âu khác), im lặng không đồng nghĩa với lạnh lùng hay khó chịu, mà là cách:

• Giữ cho không gian chung được dễ chịu;
• Tôn trọng quyền riêng tư của người khác;
• Cho phép mỗi người có “khoảng trời riêng” ngay cả khi đang ở nơi công cộng.

Khi mới du học nghề tại Đức, không ít bạn kể lại cảm giác:

• Cô đơn hơn, vì ít khi có những cuộc trò chuyện “cho vui” trên đường;
• Thiếu tiếng ồn quen thuộc, đặc biệt trong những dịp lễ, Tết xa nhà;
• Thậm chí có chút “sợ” sự im lặng, nhất là vào mùa đông.

Nhưng hầu như ai cũng thừa nhận rằng, sau một thời gian:

• Họ tận dụng được những khoảng lặng này để đọc sách, nghe nhạc, suy nghĩ cho bản thân.
• Họ tập trung hơn trong học tập và công việc, ít bị xao nhãng bởi tiếng ồn xung quanh.
• Họ học được cách “ở một mình mà vẫn ổn” – một kỹ năng rất quý trong cuộc sống hiện đại.

>>> Xem thêm: Ngành điều dưỡng tại Đức: Nhu cầu nhân lực, thu nhập và cơ hội phát triển

5, Làm sao để vượt qua cú sốc văn hóa khi du học nghề Đức

Cú sốc văn hoá là gần như chắc chắn xảy ra, nhưng mức độ nặng hay nhẹ lại phụ thuộc rất nhiều vào tâm thế chuẩn bị của bạn.

Một vài gợi ý thực tế cho những ai đang hoặc chuẩn bị du học nghề tại Đức:

• Tìm hiểu trước về văn hoá Đức: giờ giấc, cách góp ý, phong cách làm việc, luật cơ bản cho du học sinh, người đi làm…
• Xem các vlog, đọc blog của người Việt đã và đang sống tại Đức để thấy bức tranh thật, chứ không chỉ là hình ảnh “long lanh”.
• Luyện tiếng Đức nghiêm túc, ít nhất đến mức có thể diễn đạt cảm xúc cơ bản, hỏi – đáp khi gặp khó khăn (đi lạc, cần hỗ trợ, không hiểu giấy tờ…).
• Chấp nhận việc mình sẽ sai, sẽ bỡ ngỡ: điều quan trọng là sửa nhanh, hỏi khi không hiểu, chứ không phải cố “giả vờ biết hết”.
• Kết nối với cộng đồng người Việt, hội sinh viên, hội nhà nghề: để có người hướng dẫn kinh nghiệm, nhưng vẫn giữ cho mình sự chủ động.

Tóm lại, những cú sốc văn hoá khi sống tại Đức là điều gần như không thể tránh khỏi đối với du học sinh và người mới sang. Từ sự đúng giờ, cách giao tiếp thẳng thắn đến lối sống kỷ luật và đề cao cá nhân, tất cả đều có thể khiến chúng ta bỡ ngỡ trong thời gian đầu.

Tuy nhiên, nếu nhìn nhận những khác biệt này với thái độ cởi mở, sẵn sàng học hỏi và thích nghi, mỗi cú sốc văn hoá sẽ trở thành một bài học quý giá, giúp chúng ta trưởng thành hơn, hòa nhập tốt hơn và tận dụng tối đa cơ hội học tập, làm việc tại Đức.