Khi nhắc đến Đức, nhiều người nghĩ ngay đến một nền kinh tế mạnh, hệ thống sản xuất – công nghiệp hàng đầu châu Âu và tiêu chuẩn chất lượng khắt khe. Tuy nhiên, phía sau những con số tăng trưởng đó, sự  thiếu hụt lao động có tay nghề ở hàng loạt ngành nghề hiện đang là một vấn đề nhức nhối của chính phủ Đức và hàng loạt doanh nghiệp.

Trong 5–10 năm tới, xu hướng này không giảm bớt mà còn có nguy cơ tăng mạnh, buộc Đức phải mở rộng hơn nữa chính sách thu hút nhân lực từ bên ngoài, trong đó có Việt Nam. Hiểu đúng bức tranh này sẽ giúp bạn lên kế hoạch đường dài cho du học nghề Đức hoặc làm việc diện lao động có tay nghề một cách chủ động và an toàn hơn.

1, Vì sao Đức cần thêm nhiều lao động trong thời gian tới?

1.1. Dân số già hóa và làn sóng nghỉ hưu

Đức là một trong những quốc gia già hóa nhanh tại châu Âu. Thế hệ “baby boomer” sinh sau Thế chiến thứ hai đang đồng loạt bước vào tuổi hưu. Điều này dẫn đến:

• Lực lượng lao động trong độ tuổi làm việc thu hẹp dần.
• Nhiều vị trí trong các ngành then chốt bị bỏ trống mà không có đủ người trẻ Đức thay thế.

Các nghiên cứu và dự báo của các viện kinh tế, cơ quan việc làm Đức trong nhiều năm qua đều cho rằng: nếu không bổ sung nhân lực từ nước ngoài, Đức sẽ thiếu hụt hàng triệu lao động có tay nghề vào khoảng năm 2030–2035.

1.2. Nhu cầu mới từ chuyển đổi số và kinh tế xanh

Song song với già hóa dân số, Đức đang trải qua:

• Chuyển đổi số trong doanh nghiệp, cơ quan nhà nước, dịch vụ…
• Chuyển đổi năng lượng và kinh tế xanh, ưu tiên năng lượng tái tạo, hạ tầng bền vững.

Hai xu hướng này tạo ra nhu cầu nhân lực mới trong các lĩnh vực như công nghệ thông tin, kỹ thuật điện – tự động hóa, năng lượng tái tạo, hạ tầng số, logistics hiện đại… trong khi hệ thống đào tạo trong nước không kịp cung cấp đủ nhân lực.

1.3. Đức cần thêm lao động nước ngoài có tay nghề

Để duy trì tăng trưởng và vận hành hệ thống phúc lợi xã hội, nhiều báo cáo chính sách của Đức đã thẳng thắn nêu rõ rẳng Đức cần thêm hàng trăm nghìn lao động nước ngoài có tay nghề mỗi năm.

Chính phủ Đức vì vậy đã ban hành và liên tục điều chỉnh Luật Nhập cư lao động có tay nghề (Fachkräfteeinwanderungsgesetz), mở thêm các “đường hợp pháp” cho người có bằng nghề, bằng đại học, kinh nghiệm làm việc, cùng trình độ tiếng Đức hoặc tiếng Anh phù hợp.

2, Những ngành đang và có thể sẽ thiếu nhân lực

Dù thiếu lao động diễn ra trên diện rộng, có một số nhóm ngành được nhắc đến thường xuyên trong các báo cáo về thiếu hụt nhân lực tại Đức – cả hiện tại lẫn trong dự báo cho 5–10 năm tới:

2.1. Y tế, điều dưỡng, chăm sóc người cao tuổi

Đây là một trong những lĩnh vực thiếu người nghiêm trọng nhất:

• Các bệnh viện, viện dưỡng lão, cơ sở chăm sóc người cao tuổi liên tục cần thêm điều dưỡng, hộ lý, nhân viên chăm sóc.
• Dân số già đi đồng nghĩa nhu cầu chăm sóc sức khỏe và chăm sóc dài hạn tăng mạnh, trong khi nhiều nhân sự hiện tại cũng sắp đến tuổi nghỉ hưu.

2.2. Khách sạn, nhà hàng, bếp, dịch vụ ẩm thực

Ngành Hospitality & Gastronomie của Đức:

• Thiếu đầu bếp, nhân viên phục vụ nhà hàng, khách sạn, tổ chức sự kiện, nhân viên bar, nhân viên bếp…
• Du lịch và dịch vụ phục hồi sau đại dịch khiến nhu cầu nhân lực tăng nhanh hơn khả năng cung cấp.

Đây là nhóm ngành rất phù hợp với du học nghề Đức (Ausbildung) và các diện công nhận tay nghề, 18A/18B cho ứng viên Việt Nam đã có sẵn kinh nghiệm bếp, nhà hàng – khách sạn.

2.3. Kỹ thuật, cơ khí, điện – điện tử, xây dựng

Đức nổi tiếng với:

• Ngành cơ khí chế tạo, chế tạo máy, ô tô, thiết bị công nghiệp,
• Các nghề điện – điện tử, kỹ thuật công trình, xây dựng hạ tầng,

nhưng số lượng lao động trẻ theo ngành kỹ thuật truyền thống đang giảm. Do đó, nhu cầu cho: Thợ cơ khí, thợ điện, nhân viên kỹ thuật hiện trường, kỹ thuật viên bảo trì, thợ xây, thợ lắp đặt… vẫn duy trì ở mức cao và được dự báo còn tiếp tục ổn định trong nhiều năm tới.

2.4. Công nghệ thông tin và hạ tầng số

Chuyển đổi số khiến IT trở thành nhóm ngành chiến lược:

• Nhu cầu lập trình viên, chuyên gia dữ liệu, chuyên gia hạ tầng mạng, an ninh mạng, quản trị hệ thống… tăng đều.
• Đức cũng bắt đầu xây dựng thêm các “lộ trình riêng” cho lao động IT có tay nghề, kể cả khi chưa có bằng đại học truyền thống nhưng có kinh nghiệm đáng kể và kỹ năng ngoại ngữ phù hợp.

2.5. Logistics, vận tải, kho bãi

Với vị trí trung tâm châu Âu, Đức là “hub” logistics quan trọng:

• Nhu cầu lái xe tải đường dài, nhân viên kho bãi, điều phối logistics, nhân viên bốc xếp có tay nghề, nhân viên điều hành hệ thống… luôn ở mức cao.

2.6. Giáo dục, chăm sóc trẻ em và các nghề thủ công

Ngoài ra, nhiều bang Đức cũng thiếu:

• Giáo viên mầm non, nhân viên chăm sóc trẻ.
• Các nghề thủ công lành nghề như thợ điện, thợ ống nước, thợ sửa thiết bị sưởi, thợ mộc, thợ sơn… – vốn là nền tảng cho hoạt động xây dựng, sửa chữa nhà ở, hạ tầng dân sinh.

Đây chính là những lĩnh vực mà các chương trình du học nghề, công nhận tay nghề, visa 18A/18B đang tập trung ưu tiên cho lao động ngoài EU – trong đó có Việt Nam.

>>> Xem thêm: Văn hóa làm việc tại Đức: Ứng viên Việt cần chuẩn bị những gì?

3, Xu hướng 5–10 năm tới: cơ hội còn hay đã hết?

Một băn khoăn rất phổ biến là: “5–10 năm nữa đi Đức còn kịp không, hay bây giờ đã quá muộn?”

Nhìn vào các xu hướng nhân khẩu học và chính sách hiện tại, có thể rút ra một vài điểm quan trọng:

3.1. Thiếu hụt lao động có tay nghề là xu hướng dài hạn

Các dự báo của nhiều viện nghiên cứu và cơ quan chính sách tại Đức đều thống nhất rằng:

• Thiếu hụt lao động có tay nghề sẽ kéo dài ít nhất đến sau năm 2030, thậm chí tới 2035, nếu không có thay đổi rất mạnh mẽ về năng suất hoặc tự động hóa.
• Nhu cầu bổ sung lao động nước ngoài có tay nghề được xem là giải pháp cấu trúc, không phải “chữa cháy tạm thời”.

Điều này có nghĩa: cơ hội cho lao động Việt Nam trong 5–10 năm tới vẫn còn rất lớn, đặc biệt nếu đi theo những con đường hợp pháp, minh bạch, có định hướng rõ ràng như du học nghề và lao động tay nghề.

3.2. Chính sách nhập cư lao động tay nghề cởi mở hơn

Trong vài năm gần đây, nước Đức đã:

• Ban hành và sửa đổi Luật Nhập cư lao động có tay nghề,
• Mở thêm nhiều “cửa” cho người có bằng nghề, bằng đại học, hoặc kinh nghiệm thực tế vững vàng,
• Nới các điều kiện về mức lương, công nhận văn bằng, cách chứng minh kinh nghiệm…

Điều này cho thấy Đức chủ động chào đón những lao động ngoài EU có tay nghề và khả năng hội nhập, thay vì chỉ dựa vào nguồn lực trong nước.

3.3. Cạnh tranh tăng, chất lượng hồ sơ ngày càng quan trọng

Tuy nhiên, cơ hội lớn cũng đi cùng với mức độ cạnh tranh cao hơn:

• Không chỉ Việt Nam mà nhiều quốc gia khác (ở châu Á, Đông Âu, Mỹ Latinh…) cũng hướng nhân lực sang Đức.
• Do đó, chất lượng hồ sơ cá nhân – từ tiếng Đức, tay nghề, kinh nghiệm đến thái độ và sự rõ ràng về pháp lý – sẽ là yếu tố quyết định.

Nhìn chung, 5–10 năm tới vẫn là “khoảng thời gian vàng”, nhưng lợi thế sẽ thuộc về những ai đi đúng đường, chuẩn bị bài bản và hiểu rõ mình đang đi theo diện gì (16A, 18A, 18B, công nhận tay nghề…) chứ không phải đi “thử vận may”.

4, Ứng viên Việt nên chuẩn bị gì từ bây giờ?

4.1. Xác định rõ ngành mình muốn theo

Đừng bắt đầu bằng câu “miễn là được đi Đức”, mà hãy hỏi:

• Mình có thế mạnh hoặc hứng thú với ngành nào: điều dưỡng, bếp – nhà hàng – khách sạn, sản xuất – kỹ thuật, nhà máy, IT, logistics…?
• Mình chấp nhận được môi trường làm việc ra sao (ca kíp, tăng ca, áp lực thể lực hay trí óc…)?

Việc chọn ngành đúng giúp bạn:

• Học nghề có động lực hơn.
• Khi sang Đức, mức độ gắn bó với nghề cao hơn, dễ phát triển lâu dài hơn.

4.2. Đầu tư nghiêm túc vào tiếng Đức

Tiếng Đức là chìa khóa cho mọi diện:

• Du học nghề, visa 16A: thường cần tối thiểu B1, nhiều ngành/đơn yêu cầu cao hơn.
• Lao động tay nghề (18A/18B): mức yêu cầu tùy chương trình, nhưng càng giỏi tiếng Đức, càng nhiều cơ hội.

Bạn nên:

• Đặt mục tiêu cụ thể (ví dụ: B1 trong 6-10 tháng, sau đó lên B2).
• Học để giao tiếp thật: nghe hiểu góp ý, trao đổi với sếp, đồng nghiệp, khách hàng – không chỉ học để làm bài thi.

4.3. Xây dựng hồ sơ học vấn và nghề nghiệp rõ ràng

Hồ sơ mạnh là hồ sơ:

• Bằng cấp, chứng chỉ được dịch, công chứng, sắp xếp khoa học.
• Quá trình học và làm không bị “lỗ hổng” khó giải thích.
• Kinh nghiệm làm việc (nếu có) được thể hiện rõ trong CV và thư động lực.

Nếu bạn đã có tay nghề/kinh nghiệm trong một lĩnh vực (ví dụ: bếp, điều dưỡng, sản xuất, nhà hàng…), hãy tìm hiểu sớm về khả năng công nhận trình độ (Anerkennung) hoặc lựa chọn chương trình phù hợp cho người đã có nền tảng.

4.4. Chuẩn bị về văn hóa làm việc và thái độ nghề nghiệp

Ngoài ngôn ngữ và bằng cấp, ứng viên Việt cần:

• Hiểu văn hóa làm việc tại Đức: đúng giờ, tôn trọng quy trình, thẳng thắn trong giao tiếp, rõ ràng trong trách nhiệm.
• Tập cách nhận góp ý chuyên môn mà không tự ái, coi đó là cơ hội để hoàn thiện bản thân.
• Xác định tư duy đi đường dài: 5–10 năm là khoảng thời gian đủ để bạn học nghề, làm việc, tích lũy kinh nghiệm và tính chuyện định cư nếu muốn.

5, PSI có thể hỗ trợ bạn như thế nào?

PSI – Công ty Cổ phần Phát triển và Hội nhập Quốc tế – đồng hành cùng người lao động Việt Nam trên hành trình đến Đức theo các diện du học nghề, công nhận trình độ nghề nghiệp, 18A/18B và các chương trình làm việc hợp pháp.

PSI tập trung vào:

• Tư vấn minh bạch, đúng bản chất pháp lý về từng diện đi Đức.
• Định hướng ngành nghề, lộ trình phù hợp với hồ sơ và mục tiêu cá nhân.
• Phối hợp với đối tác tại Đức để chuẩn bị vị trí học nghề và làm việc chính thống, có hợp đồng rõ ràng.
• Hỗ trợ chuẩn hóa hồ sơ, hướng dẫn xin visa, chia sẻ thông tin về hội nhập ban đầu tại Đức (nhà ở, bảo hiểm, văn hóa làm việc…).

Với nhiều bạn trẻ Việt Nam, Đức không chỉ là nơi du học hay đi làm vài năm cho biết, mà hoàn toàn có thể trở thành nơi xây dựng sự nghiệp và cuộc sống lâu dài, nếu đi đúng hướng. PSI sẵn sàng đồng hành để giúp bạn không chỉ “đi được Đức”, mà còn xây dựng được sự nghiệp vững vàng tại trung tâm kinh tế của châu Âu.

>>> Xem thêm: Hợp tác quốc tế mới – Cơ hội làm việc tại Đức cho sinh viên Khoa Công nghệ thực phẩm